MediaCultuur

Geluiden in een film ondersteunen de beelden. Zonder geluiden en muziek zijn beelden vlak of juist multi-interpretabel. Geluiden helpen, als het ware, de beelden het verhaal te vertellen. Ze wijzen de kijker op een sfeer of een gebeurtenis die vaak uit de beelden alleen niet af te leiden is. Anderzijds verwacht de kijker bepaalde muziek en geluiden bij bepaalde beelden. Films kunnen met die verwachtingen te spelen en de kijker op het verkeerde been zetten.
Leerlingen bekijken werk van videokunstenaars die spelen met de conventies van geluid en muziek. Wat doen zij met beelden en geluid? Daarna filmen de leerlingen een gegeven situatie en monteren dit met behulp van een eigen soundtrack tot een vrolijke, romantische, spannende of geheimzinnige film.

Trailer Unheard filmfestival maker?, 2008
Officiële trailer Bond: Quantum of Solance, 2008
Officiële trailer: Alles is Liefde, 2007
Werk, Jeroen Kooijmans, 1994
Intona, (dodici manieri di far tacere un microfono) (12 manieren om een microfoon het zwijgen op te leggen), Dick Raaijmakers, 1991
Originele Trailer van Mary Poppins
Mash-up versie van een Mary Poppins-trailer

* Suggesties bij het bekijken van de bronnen

Filmtrailers
Laat de leerlingen een kort fragment van een van de trailers zien en vraag ze het aantal beeldwisselingen te tellen. In de trailer van Bond komen aanzienlijk meer wisselingen voor dan in Alles is liefde. De cameravoering is een stuk onrustiger. Ook het kleurgebruik is somber: donkere en sobere kleuren. Bij de shots van Bond moet je ook veel beter opletten wat er gebeurt. Er wordt vaker gebruik gemaakt van totaalshots waarbinnen veel actie is.
Bij Alles is liefde zie je veel meer close-ups. De emotie van de spelers is duidelijk af te lezen aan de gezichten. Het gaat veel minder om de omgeving of de actie.
Bij Alles is liefde is het geluid meer functioneel en niet spanningverhogend zoals bij Bond. Daar is zelfs de stilte een spanningverhogend geluid (en het krassen van een stoelpoot in de opening).

Jeroen Kooijmans
Bij het analyseren van het werk van Kooijman gaat het er vooral om dat leerlingen herkennen waarin deze film afwijkt van een Hollywoodfilm, en wat dit maakt tot een kunstwerk. Waarom zou de kunstenaar het geluid juist weggelaten hebben bij deze film? Wat verwacht je dat er gaat gebeuren? Hoe komt dat? Dan kan er ook naar de titel gekeken worden. Wat is het voor werk? Wat is het doel of is er juist geen doel? Leerlingen kunnen eventueel meer werk van Jeroen Kooijmans bekijken op Youtube (als inspiratie voor hun eigen werk)

Dick Raaijmakers
De film van Dick Raaijmakers laat een persoon zien die bezig is om een microfoon te laten zwijgen. Hij gebruikt daar meerdere 'martelwerktuigen' voor. Het zijn 12 verschillende manieren waarop hij probeert om de microfoon uit te schakelen. De meest voor de hand liggende methode (gewoon kapot slaan) gebruikt hij niet.

Leerlingen:

• benoemen aan de hand van voorbeelden ten minste zes kenmerken van de genres romantiek en actie op het gebied van geluid en muziek;
• verklaren hoe kunstenaars Kooijmans en Raaymakers omgaan met het begrip geluid in hun werk;
• benoemen ???? waarin het werk van videokunstenaars afwijkt van publieksfilms;
• beschrijven vijf vormgevingselementen (zowel cameravoering, montage als geluid) die passen bij een gegeven filmgenre;
• maken een storyboard van tien shots n.a.v. een gegeven filmgenre;
• zoeken drie verschillende geluids- of muziekfragmenten die passen bij een gegeven filmgenre;
• maken video-opnamen aan de hand van een storyboard;
• monteren ruwe opnames en gevonden geluidsfragmenten tot een korte film van 30 seconden waarin het gegeven filmgenre overtuigend tot uitdrukking wordt gebracht;
• analyseren het werk van medeleerlingen in relatie tot de filmgenres en de gegeven criteria.
  

• Per twee/drie leerlingen een computer met een eenvoudig montageprogramma, bijvoorbeeld moviemaker
• Per drie leerlingen een videocamera
• Cd’s of sites met geluidseffecten, bijvoorbeeld: www.bop.vgc.be/didmat/multimedia/geluid/index.html

Voorbereiding

• De docent kan in plaats van het Mary Poppins fragment ook andere voorbeelden zoeken van mash-ups van filmtrailers.
• Voor de opdracht kan ook en bestaand filmfragment gebruikt worden. De leerlingen filmen dan zelf niet, maar monteren het geluid allemaal bij hetzelfde fragment.

Leerlingen:

• kunnen een eenvoudig montageprogramma gebruiken;
• zijn bekend met termen als storyboard, trailer, shot en scène;
• kunnen geluiden opnemen en uploaden op de computer;
• hebben wel eens gewerkt met een videocamera en een storyboard;
  

• Lijst met vijf vormgevingselementen die passen bij een gegeven filmgenre (zowel cameravoering, montage als geluid)
• Drie verschillende geluids- of muziekfragmenten zoeken die passen bij het gegeven filmgenre
• Een storyboard
• Een korte film van maximaal 30 seconden waarin het gegeven genre wordt verbeeld.
  

*Alle tijden zijn richttijden, u kunt deze naar eigen inzicht aanpassen. Met name deel 3 zou verlengd kunnen worden, zodat leerlingen meer tijd kunnen besteden aan technische/artistieke aspecten. Wanneer u zelf een fragment filmt, kunt u deel 3 overslaan.

Deel 1 (60 minuten)
U begint de lessenserie met het bekijken van de trailer van het Unheard Sound Festival. Leerlingen benoemen ten minste vijf soorten filmgenres die in de trailer gesuggereerd worden.
Daarna worden er twee reguliere trailers besproken: een trailer van een James Bond-film (actie) en Alles is liefde (romantische komedie). De eerste keer bekijken de leerlingen klassikaal de trailers zonder geluid. Ze analyseren wat de betekenis is van de beelden als je ze bekijkt zonder geluid. De tweede keer bekijken zij de fragmenten met geluid. Ze bespreken in groepjes de cameravoering, kleurgebruik en beeldwisselingen en het geluidgebruik met behulp van het analyseschema. Leerlingen bespreken wat een film tot een romantische film maakt en wat de ingrediënten van een actiefilm zijn.

Daarna bekijkt u klassikaal het werk van Jeroen Kooijmans en Dick Raaijmakers. Dit werk analyseren zij ook op cameravoering en geluid. Hoe gaan beide kunstenaars om met het fenomeen ‘geluid’? Wat maakt deze films tot videokunst? Waarin wijken ze af van Hollywoodfilms?

Tot slot van deel 1 komt het fenomeen mash-up aan de orde. Na de originele trailer van Mary Poppins wordt de Youtube-mashup vertoond waarin de film door een nieuwe montage en ander geluid een nieuwe betekenis krijgt. Leerlingen analyseren de ingrepen die de makers hebben gedaan om de film van genre te laten veranderen.

Deel 2 (60 minuten)
De klas wordt verdeeld in groepen van 2-3 personen. Elke groep krijgt een kaartje met een bepaald filmgenre erop, bijv. komedie, western, horror, actie of romantiek. Leerlingen moeten bij hun genre ten minste vijf kenmerkende vormgevingselementen opschrijven ten aanzien van cameravoering, montage en geluid.
Elke groep krijgt de opdracht om een gegeven situatie zo te filmen, te monteren en van geluid te voorzien dat die past bij hun genre. Voorbeelden van de gegeven situatie zijn:

• een persoon op een stoel;
• een persoon die door de straat loopt;
• een gebouw.
  

Alle leerlingen filmen dezelfde situatie, maar moeten die laten passen in hun genre door de manier van filmen, montage en het gebruik van geluid. Er moet tijdens het filmen zo min mogelijk ‘geacteerd’ worden. Het accent ligt op cameravoering, montage en muziek, niet op de acteerprestaties.
Voorafgaand aan het filmen maken de leerlingen een storyboard bestaande uit ten minste tien verschillende shots. Ook verzamelen ze minstens drie geluids- en muziekfragmenten die passen bij het genre dat ze moeten verbeelden.

Deel 3 (60 minuten)
De groepjes maken opnames aan de hand van hun storyboard. Ze mogen gerust door de opnames heen praten omdat het originele geluid van de opname bij het monteren toch gewist wordt.

Deel 4 (120 minuten)
Het ruwe materiaal wordt ingeladen op de computer en gemonteerd tot een korte film van maximaal 30 seconden. Het originele geluid van het ruwe materiaal wordt vervangen door de nieuwe soundtrack die de leerlingen maken uit de door hen verzamelde geluids- en muziekfragmenten.

Deel 5 (60 minuten)
Leerlingen bekijken elkaars werk en moeten bij elkaar achterhalen welk genre de andere groepen verbeeld hebben. Leerlingen geven elkaar feedback op sterke punten en verbeterpunten.

Kan de leerling:

• ten minste vijf verschillende filmgenres herkennen in de trailer van het Unheard Film Festival;
• ten minste zes kenmerken benoemen van een actiefilm en een romantische film t.a.v.
• de cameravoering
• de montage
• geluid/muziek;
• benoemen hoe de kunstenaars Kooijmans en Raaijmakers omgaan met het begrip geluid in hun videowerk, en waarin hun werk zich onderscheidt van publieksfilms;
• ten minste vijf vormgevingselementen beschrijven die passen bij een gegeven filmgenre (zowel cameravoering, montage als geluid);
• een storyboard maken n.a.v. een gegeven filmgenre met ten minste 10 shots;
• ten minste drie verschillende geluids- of muziekfragmenten zoeken die passen bij een gegeven filmgenre;
• video-opnamen maken aan de hand van een storyboard;
• de ruwe opnames en gevonden geluidsfragmenten monteren tot een korte film van 30 seconden waarin het gegeven filmgenre overtuigend tot uitdrukking wordt gebracht;
• het werk van medeleerlingen analyseren in relatie tot de filmgenres en de gegeven criteria?